Preliminary communication
https://doi.org/10.15176/vol62no16
Usmeni narativi o metamorfozi čoveka u krticu: jedna slovenska paralela
Dragoljub Perić
orcid.org/0000-0003-1077-3405
; Filozofski fakultet, Sveučilište u Novom Sadu
*
Dušan Vladislav Paždjerski
orcid.org/0000-0001-5999-4431
; Institut za klasične i slavenske studije, Sveučilište u Gdanjsku
* Corresponding author.
Abstract
Brojne varijante etiološkog predanja o pretvaranju čoveka u krticu kao kazna zbog krađe zemlje i krivokletstva sreću se širom slovenskog etnokulturnog areala. Najveća koncentracija ovih narativa prisutna je kod Južnih Slovena. Narativi zabeleženi u Srbiji i Bosni pokazuju visok stepen žanrovske i strukturne konzistentnosti: kazivanje o pretvaranju u krticu ima eksplanatorsku i moralizatorsko-didaktičku funkciju – posredstvom poznate i populaciono veoma rasprostranjene životinjske vrste, oni predočavaju težinu i posledice krivokletstva (prestupnikov sin, skriven ispod zemlje, posle lažnog svedočenja pretvara se u krticu). Za razliku od srpskog, kašupsko predanje varira likove (u rupu, umesto sina, sakriva se sluga) i neke fabulativne elemente, pri čemu prevaru sprečava viša sila – pretvarajući slugu skrivenog pod zemljom u krticu pre obmane. Internacionalni motiv prevare oko međe, čije posledice ostaju vidljive i posle smrti počinilaca, dobio je specifičnu moralizatorsku interpretaciju na Balkanu, ali i na baltičkom primorju, aktivirajući pretežno htonsku i negativnu (život pod zemljom, veza s kultom mrtvih, slepilo i sl.) semantiku u slojevitoj i suštinski ambivalentnoj simbolici krtice, predočavajući, poput starih bestijarijuma i emblemata, tekstom i slikom, odnosno živom rečju (naracijom) i primerom – poznatom životinjom kao dokazom – značaj i vrednost čuvanja drevnih etičkih normi, kako za zajednicu tako i za pojedince.
Keywords
Hrčak ID:
332580
URI
Publication date:
24.6.2025.
Visits: 610 *