Pregledni rad
https://doi.org/10.21857/ygjwrc2d2y
Jedna nova hipoteza o procesu starenja čovjeka
Nikola Barić
; Private Family Medicine Practice, Labin, Croatia
*
* Dopisni autor.
Sažetak
Proces starenja, u biti prirodan, složen, svrsishodan, višeprofilan, i neminovan proces u životnom ciklusu živih bića, prema tome i čovjeka, po današnjim saznanjima, najvjerojatnije se bazira na programu lociranom u genomu. To ne umanjuje važnost podjele tog procesa u normalno ili fiziološko starenje, i ubrzano ili patološko starenje vezano uz bolesti. Život je u biti konglomerat više ili manje složenih fizioloških i biokemijskih procesa koji se permanentno odvijaju, i čija alteracija ili gašenje dovodi do njegovog prestanka. Popratna i neminovna
pojava vezana uz veliki dio tih procesa je generiranje tzv. reaktivnih metabolita kisika (ROS), molekularnih struktura koje se odlikuju sa dva krucijalna svojstva, agresijom i destrukcijom molekularnih tjelesnih struktura, te signalnim učincima, kao secundar messangers, na spomenute procese. Među tim, oksidativnom destrukcijom izloženih molekularnih struktura, po nekim najnovijim saznanjima, posebnu važnost za proces programiranog starenja, imaju dva velika transmembranska multiligandska receptora, low-density lipoprotein receptor-related protein 1 (LRP1) i receptor for advanced glycation end products (RAGE), te tri enzymes deoxyribonucleic acid citosine methyltransferases (DNMTs), i dva Sp1 i Sp3 transkripciona faktora (Sp1 and Sp3 proteins) inače obilno prisutna u tkivima i stanicama. ROS elementi dovode do snažne aktivacije, transkripcije i ekspresije ta dva faktora, Sp1 i Sp3, Rezultira njihov snažan učinak na DNMTs promotore uz izraženu njihovu transkripciju i stvaranje DNMTs proteina. Koja je funkcija DNMTs proteina? Kao komponente krucijalnog značaja
u sustavima epigenetike ti proteini uvjetuju procese metilacije DNA molekula (adding the methyl group -CH3 to the molecules), generiraju nastanak 5-methyl cytosina (5mC) na template lancima DNA, te pad transkripcije metiliranih gena uz gašenje njihovih ekspresija. Zbog specifičnih uvjeta vezanih uz LRP1 i RAGE receptore, njihovi promotori imaju različite reakcije na DNMTs uvjetovanu metilaciju. Kod LRP1 metilacija promotora je brza i intenzivna, a kod RAGE promotora metilacija je izrazito usporena i smanjena. Time su i konačni učinci ta dva gena, odnosno njihovih receptora, izrazito različiti. Biokemijski i fiziološki procesi vezani uz LRP1 se postepeno usporavaju i prigušuju, a procesi vezani uz RAGE postaju sve više ekspresivniji. Druga grupa procesa vezana uz epigenetiku i programirano starenje obuhvaća oksidativnu demetilaciju 5mC segmenata DNA putem ten-eleven translocases (TET), thymine DNA glicosylase (TDG) i base excision repair enzymes (BER). Sve ukazuje kako je ova druga grupa zbivanja manje efikasna od prve grupe, te metilacija očito dominira. Da to priroda nije tako programirala, proces starenja bio bi nepredvidiv. Sve veći prodor misaonih analiza u bit procesa starenja, te eksperimentalni rezultati, sve više upućuju na presudnu važnost procesa transkripcije ranije prikazanih gena. Obnavljajuće transkripcije pod snažnom kontrolom Sp proteina, i njihovih u genomu lociranih programa, utiču na maksimalno moguće trajanje života individua neke vrste. Cilj ove studije je dati dodatna objašnjenja uloge spomenutih receptora u programiranom starenju živih bića. Dodatni cilj ove studije je prikaz najnovijih saznanja o specifičnoj blokadi, u staroj dobi, povećane ekspresije RAGE receptora, i ciljane genske terapije, također u staroj dobi, prigušene ekspresije LRP1 receptora.
Ključne riječi
Proces starenja, epigenetika, metilacija i demetilacija, LRP1 i RAGE receptori
Hrčak ID:
333440
URI
Datum izdavanja:
25.6.2025.
Posjeta: 682 *