Review article

Od Einsteina do Martinisa Od EPR paradoksa do kvantnog računala

Miroslav Dorešić *

* Corresponding author.

Abstract

Ovaj rad prati gotovo stoljetni intelektualni
razvoj koji povezuje Einsteinovu kritiku
kvantne mehanike s nastankom suvremene
kvantne informatike i kvantnog računalstva.
Polazeći od EPR (Einstein–Podolsky–Rosen)
paradoksa iz godine 1935., prikazuje
razvoj Bellova teorema, eksperimentalnu
potvrdu kvantne spregnutosti, otkriće anyona
i poopćenih kvantnih statistika, ulogu
Chern–Simonsove topološke teorije, razvoj
kvonskih algebri te nastanak topološkoga
kvantnoga računalstva. Posebna se pozornost posvećuje radu
Anyons as Quon Particles (Bardek, Dorešić i
Meljanac, 1994.), u kojemu se istražuje operatorski
opis anyona i veza između topologije
i poopćenih operatornih algebri. Iz današnje
perspektive taj se pristup može promatrati
kao rani pokušaj povezivanja topoloških
struktura s kvantnom informacijom.
Rad nadalje razmatra doprinos Alekseja
Kitajeva topološkoj zaštiti kvantnih informacija,
razvoj površinskog (surface) koda
kao vodeće arhitekture za ispravljanje pogrješaka
te eksperimentalni rad Johna Martinisa
na supravodljivim kvantnim procesorima.
U završnim poglavljima razmatraju
se suvremeni radovi Francesca Toppana o
pletenim (braided) Majoraninim kubitima i
njihovoj vezi s poopćenim statistikama.
Središnja je teza rada što naizgled odvojena
područja – kvantni temelji, spregnutost,
anyoni, topologija, poopćene statistike
i kvantno računalstvo – tvore jedinstvenu
konceptualnu cjelinu u kojoj informacija
postupno postaje jedno od temeljnih načela
moderne fizike.

Keywords

Bellov teorem; Einsteinova kritika kvantne mehanike; John M. Martinis i supravodljivi kvantni procesori; rad Bardek-Dorešić- Meljanac; topološko kvantno računalstvo

Hrčak ID:

351283

URI

https://hrcak.srce.hr/351283

Publication date:

14.7.2026.

Article data in other languages: english

Visits: 0 *