Tranzicija, Vol. 27 No. 55, 2025.
Pregledni rad
DIGITALIZACIJA I VJEŠTAČKA INTELIGENCIJA U EKOLOŠKOM PREDUZETNIŠTVU - METADISCIPLINARNI OKVIR ZA ODRŽIVU POSLOVNU TRANSFORMACIJU
Vladica Ristić
*
Ismet Kalić
* Dopisni autor.
Sažetak
Savremeno preduzetništvo razvija se na presjeku dvije izrazito dinamične transformacije – digitalne i ekološke. Digitalizacija, vještačka inteligencija, Internet stvari, analitika velikih podataka i digitalne platforme mijenjaju načine na koje preduzeća prepoznaju tržišne prilike, organiziraju proizvodnju, koriste resurse i stvaraju vrijednost. Istovremeno, klimatske promjene, iscrpljivanje prirodnih resursa, rast količine otpada, gubitak biodiverziteta i zahtjevi za dekarbonizacijom nameću potrebu za temeljnim preispitivanjem tradicionalnih poslovnih modela. Cilj rada jeste razviti metadisciplinarni konceptualni okvir za razumijevanje međuzavisnosti digitalizacije, vještačke inteligencije i ekološkog preduzetništva u procesu održive poslovne transformacije. Metodološki pristup zasniva se na integrativnoj analizi relevantne međunarodne naučne literature iz područja digitalne transformacije, održivog preduzetništva, cirkularne ekonomije, vještačke inteligencije i inovacija poslovnih modela. Kao teorijski doprinos rada predlaže se DEEP model (Digital–Ecological Entrepreneurial Platform), koji povezuje pet dimenzija održive poslovne transformacije: digitalnu inteligenciju, ekološku inteligenciju, preduzetničku adaptivnost, cirkularnu inovaciju vrijednosti i odgovorno upravljanje. Polazi se od stava da tehnologija sama po sebi ne proizvodi održivost. Pozitivan transformacijski učinak nastaje tek kada su digitalne sposobnosti povezane s ekološkim ciljevima, organizacijskim učenjem, preduzetničkim djelovanjem i mjerljivim ekonomskim, društvenim i ekološkim rezultatima. Posebno se razmatra paradoks vještačke inteligencije, jer AI istovremeno može povećati efikasnost korištenja energije i materijala, ali i generirati dodatne energetske, materijalne, upravljačke i etičke rizike. Zaključuje se da budućnost ekološkog preduzetništva neće biti određena količinom primijenjene tehnologije, nego sposobnošću preduzeća da digitalnu inteligenciju pretvore u ekološki opravdanu, ekonomski održivu i društveno odgovornu vrijednost.
Ključne riječi
digitalizacija; vještačka inteligencija; ekološko preduzetništvo; održivost; cirkularna ekonomija; poslovni modeli; digitalna transformacija; metadisciplinarnost.
Hrčak ID:
352201
URI
Datum izdavanja:
16.10.2026.
Posjeta: 0 *